top of page

Μητρότητα και ταυτότητα: Γιατί μια γυναίκα δεν χρειάζεται να χάσει τον εαυτό της όταν γίνεται μητέρα

Nov 5
7 min read

Τι είναι η matrescence, πώς επηρεάζει τη γυναίκα και τη σχέση του ζευγαριού και γιατί ορισμένες δυσκολίες της μητρότητας δεν είναι απλώς ατομικό ζήτημα.


Με ιδιαίτερη χαρά μοιράζομαι τη δημοσίευση του επιστημονικού μου άρθρου με τίτλο «From Motherhood as Role to Matrescence as Resistance: Reclaiming Identity, Desire, and Relational Agency After Birth», στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Journal of Mother Studies (JourMS), στην έκδοση του 2026.


Το άρθρο εξετάζει τη μητρότητα από μια διαφορετική οπτική. Όχι μόνο ως έναν νέο ρόλο που αναλαμβάνει μια γυναίκα, αλλά ως μια βαθιά ψυχολογική, προσωπική και σχεσιακή μετάβαση.


Μια μετάβαση που μπορεί να φέρει χαρά, αγάπη και προσωπική ανάπτυξη, αλλά και σύγχυση, θυμό, μοναξιά, απώλειες και αναθεώρηση της μέχρι τότε ταυτότητας.


Στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζω στα ελληνικά τα βασικά επιχειρήματα του επιστημονικού άρθρου, με λόγια απλά και παραδείγματα από την καθημερινότητα.



1. Το πρόβλημα με τη μητρότητα ως «ρόλο»


Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια γυναίκα είναι καλή μητέρα;


Συνήθως εξετάζουμε όσα κάνει για το παιδί της. Αν το φροντίζει, αν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του, αν είναι διαθέσιμη, υπομονετική, οργανωτική, στοργική.


Σπάνια, όμως, αναρωτιόμαστε τι συμβαίνει στην ίδια τη γυναίκα μέσα από αυτή τη διαδικασία.


Η μητρότητα αντιμετωπίζεται συχνά σαν ένας ρόλος με συγκεκριμένες υποχρεώσεις και προσδοκίες. Όμως η γυναίκα δεν αποκτά απλώς ένα παιδί και μια σειρά από καινούργια καθήκοντα.


Αλλάζει η σχέση της με τον εαυτό της, το σώμα της, τον χρόνο της, τις επιθυμίες της και τους ανθρώπους γύρω της.


Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού της, αλλά και τι συμβαίνει στις δικές της ανάγκες όσο προσπαθεί να σταθεί ως μητέρα.



2. Matrescence: Η ψυχολογική μετάβαση στη μητρότητα


Ο όρος matrescence περιγράφει τη διαδικασία μέσα από την οποία μια γυναίκα γίνεται μητέρα, όχι μόνο βιολογικά αλλά και ψυχολογικά, συναισθηματικά και κοινωνικά.


Όπως συμβαίνει στην εφηβεία, όπου το άτομο δεν αλλάζει μόνο σωματικά αλλά αναδιαμορφώνει την ταυτότητά του, έτσι και στη μητρότητα η γυναίκα καλείται να γνωρίσει ξανά τον εαυτό της.


Μπορεί να αναθεωρεί τις αξίες της. Να αλλάζουν οι προτεραιότητές της. Να αισθάνεται διαφορετικά απέναντι στο σώμα της ή στη σχέση της.


Μπορεί να αγαπά βαθιά το παιδί της και ταυτόχρονα να της λείπει η ζωή που είχε πριν.


Αυτά τα δύο συναισθήματα δεν αλληλοαναιρούνται.


Η δυσκολία είναι ότι η κοινωνία συχνά επιτρέπει στη μητέρα να μιλήσει για την αγάπη της, αλλά όχι με την ίδια ευκολία για όσα έχει χάσει.


Έτσι, μια φυσιολογική διαδικασία αναπροσαρμογής μπορεί να συνοδεύεται από έντονη ενοχή.



3. Η παγίδα της «καλής μητέρας»


Ποια είναι τελικά η καλή μητέρα;


Είναι εκείνη που δεν κουράζεται; Που γνωρίζει πάντοτε τι χρειάζεται το παιδί της; Που βάζει διαρκώς τον εαυτό της τελευταίο;


Μέσα από την οικογένεια, την κοινωνία και τα πρότυπα με τα οποία μεγαλώνουμε, πολλές γυναίκες μαθαίνουν να συνδέουν τη μητρική τους αξία με την αυτοθυσία.


Όσο περισσότερα προσφέρουν, τόσο καλύτερες μητέρες θεωρούν ότι είναι.


Το πρόβλημα αρχίζει όταν η προσφορά παύει να αποτελεί μια συνειδητή επιλογή και μετατρέπεται στον μοναδικό τρόπο με τον οποίο μια γυναίκα αισθάνεται ότι έχει αξία.


Είναι υψίστης σημασίας όμως να διαχωριστούν δύο έννοιες: τη θυσία από την εξαφάνιση του εαυτού.


Η θυσία μπορεί να είναι μέρος της αγάπης. Δεν μπορούμε πάντοτε να ικανοποιούμε τις δικές μας ανάγκες πρώτες, ιδιαίτερα όταν φροντίζουμε ένα μικρό παιδί.


Όταν, όμως, η προσωπική μας ταυτότητα περιορίζεται αποκλειστικά σε όσα προσφέρουμε στους άλλους, τότε έχουμε αρχίσει να χάνουμε την επαφή με σημαντικά κομμάτια του εαυτού μας.


Η αγάπη για το παιδί δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται μέσα από την παραίτηση από την προσωπική μας ύπαρξη.



4. Όταν η δυσφορία της μητέρας μάς λέει κάτι σημαντικό


Ας σκεφτούμε μια μητέρα που θυμώνει συχνά.


Η πρώτη μας αντίδραση μπορεί να είναι να αναζητήσουμε τρόπους ώστε να ελέγχει καλύτερα τον θυμό της.


Αυτό μπορεί πράγματι να είναι απαραίτητο. Όμως δεν αρκεί πάντοτε.


Χρειάζεται να εξετάσουμε και τι μπορεί να μας λέει αυτός ο θυμός.


Μήπως αισθάνεται ότι κανείς δεν αναγνωρίζει την προσπάθειά της; Μήπως αναλαμβάνει συνεχώς ευθύνες χωρίς ουσιαστική υποστήριξη; Μήπως δεν έχει μάθει να εκφράζει τις ανάγκες της πριν φτάσει στα όριά της;


Αντίστοιχα, η απογοήτευση, η πικρία ή η συναισθηματική απομάκρυνση μπορεί μερικές φορές να συνδέονται με παρατεταμένη εξάντληση ή με μια ανισορροπία στη σχέση.


Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία κρύβει ένα βαθύτερο μήνυμα ούτε ότι τα συμπτώματα ψυχικών διαταραχών πρέπει να αγνοούνται. Υπάρχουν περιπτώσεις που απαιτούν κλινική αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπεία.


Σημαίνει, όμως, ότι δεν αρκεί πάντοτε να ρωτάμε πώς θα βοηθήσουμε μια μητέρα να διαχειριστεί καλύτερα όσα αισθάνεται.


Χρειάζεται και να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει στη ζωή της που ενδεχομένως χρειάζεται να αλλάξει.


5. Η επιθυμία μετά τη γέννηση ενός παιδιού


Όταν συζητάμε για την επιθυμία μετά τη γέννηση ενός παιδιού, συνήθως το μυαλό μας πηγαίνει στη σεξουαλική επιθυμία.


Η επιθυμία, όμως, είναι κάτι πολύ ευρύτερο.


Είναι η δυνατότητα να θέλω κάτι για μένα.


Να θέλω να ξεκουραστώ. Να δημιουργήσω. Να βγω με φίλους. Να διαβάσω ένα βιβλίο. Να αφιερώσω χρόνο σε μια προσωπική μου επιδίωξη.


Τι συμβαίνει όταν η καθημερινότητα μιας γυναίκας οργανώνεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τις ανάγκες των άλλων;


Σταδιακά μπορεί να δυσκολεύεται ακόμη και να αναγνωρίσει τι επιθυμεί η ίδια.


Αν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας της χαρακτηρίζεται από υποχρεώσεις, κούραση και διαρκή διαθεσιμότητα, είναι πιθανό να επηρεαστεί και η ερωτική της ζωή.


Η σεξουαλική επιθυμία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων οι βιολογικές αλλαγές, η σωματική κατάσταση και η ποιότητα της σχέσης. Δεν υπάρχει μία εξήγηση που να ταιριάζει σε όλες τις γυναίκες.


Ωστόσο, αντί να αναρωτιόμαστε μόνο γιατί μια γυναίκα δεν επιθυμεί το σεξ, αξίζει να εξετάζουμε αν έχει γενικότερα χώρο στη ζωή της να αισθάνεται ότι επιθυμεί.


Πότε ήταν η τελευταία φορά που ήθελε κάτι χωρίς να χρειάζεται να το δικαιολογήσει ως χρήσιμο για κάποιον άλλον;



6. Πώς επηρεάζεται η σχέση του ζευγαριού


Η μετάβαση στη γονεϊκότητα δεν επηρεάζει μόνο τη γυναίκα. Αλλάζει ολόκληρη τη δυναμική του ζευγαριού.


Ας σκεφτούμε ένα συνηθισμένο παράδειγμα.


Η μητέρα αναλαμβάνει να θυμάται τα ραντεβού, να οργανώνει το πρόγραμμα, να προβλέπει τις ανάγκες των παιδιών και να συντονίζει τις υποχρεώσεις του σπιτιού.


Ο σύντροφός της θεωρεί ότι συμμετέχει ενεργά, αφού βοηθά όποτε του ζητηθεί.


Και οι δύο μπορεί να αισθάνονται ότι προσπαθούν.


Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να βοηθώ κάποιον με τις ευθύνες του και στο να αναλαμβάνω εξ’ ολοκλήρου την ευθύνη.


Στην πρώτη περίπτωση, ο ένας παραμένει ο βασικός υπεύθυνος και ο άλλος βοηθά. Στη δεύτερη, η ευθύνη μοιράζεται.


Αυτή η διαφορά δεν αφορά μόνο τις δουλειές του σπιτιού. Αφορά το ποιος σκέφτεται, οργανώνει, προβλέπει και τελικά αισθάνεται υπεύθυνος για τη λειτουργία της οικογένειας.


Όταν η σχέση περιορίζεται στη διαχείριση της καθημερινότητας, η συναισθηματική σύνδεση μπορεί να υποχωρήσει.


Για να μπορέσει ένα ζευγάρι να προσαρμοστεί ουσιαστικά στη γονεϊκότητα, χρειάζεται να αναγνωρίσει ότι και οι δύο σύντροφοι περνούν μια μετάβαση.


Η σχέση δεν μπορεί να παραμένει ακριβώς η ίδια όταν οι άνθρωποι που τη συγκροτούν αλλάζουν.



7. Η επανασύνδεση της μητέρας με τον εαυτό της


Πολλές μητέρες λένε ότι θέλουν να γίνουν όπως ήταν πριν αποκτήσουν παιδιά.


Είναι κατανοητό. Συχνά εκείνη η προηγούμενη ζωή συμβολίζει την ελευθερία, τη δυνατότητα επιλογής ή μια αίσθηση προσωπικού ελέγχου.


Ωστόσο, η ομαλή και υγιής προσαρμογή στη μητρότητα δεν σημαίνει απαραίτητα επιστροφή στον προηγούμενο εαυτό.


Σημαίνει τη δημιουργία χώρου για να συνυπάρξουν διαφορετικές πλευρές της ταυτότητας.


Η μητέρα, η σύντροφος, η επαγγελματίας, η φίλη, η δημιουργική ή ερωτική πλευρά της γυναίκας δεν χρειάζεται να βρίσκονται σε συνεχή ανταγωνισμό.


Η επανασύνδεση με τον εαυτό μπορεί να ξεκινήσει από μικρές κινήσεις:

  • Να αναγνωρίζει και να ονομάζει τις ανάγκες της.

  • Να θέτει όρια χωρίς να θεωρεί αυτόματα ότι είναι εγωίστρια.

  • Να διεκδικεί χρόνο για κάτι που έχει προσωπικό νόημα.

  • Να εκφράζει τη δυσαρέσκειά της πριν μετατραπεί σε έντονο θυμό.

  • Να συζητά με τον σύντροφό της όσα δεν είναι πλέον βιώσιμα στην καθημερινότητά τους.


Δεν πρόκειται για μια διαδικασία που ολοκληρώνεται κάποια συγκεκριμένη στιγμή.


Η ταυτότητά μας συνεχίζει να εξελίσσεται.



8. Γιατί η μητρότητα μπορεί να αποτελεί μια μορφή «αντίστασης»


Στον τίτλο του επιστημονικού άρθρου χρησιμοποιώ τη λέξη αντίσταση.


Δεν εννοώ την αντίσταση απέναντι στα παιδιά, στην οικογένεια ή στη φροντίδα.


Εννοώ την αντίσταση απέναντι στην πεποίθηση ότι μια γυναίκα, για να θεωρείται καλή μητέρα, οφείλει να εγκαταλείψει τις προσωπικές της ανάγκες και επιθυμίες.


Μερικές φορές αυτή η αντίσταση είναι πολύ ήσυχη.


Είναι η μητέρα που ζητά να μοιραστεί δίκαια η φροντίδα των παιδιών.


Είναι εκείνη που παραδέχεται ότι δυσκολεύεται, χωρίς να αισθάνεται υποχρεωμένη να παρουσιάσει μια ιδανική εικόνα.


Είναι η γυναίκα που θέλει να διατηρήσει τις φιλίες της, την επαγγελματική της ταυτότητα ή τη δημιουργικότητά της.


Είναι το ζευγάρι που αποφασίζει να οργανώσει διαφορετικά τη ζωή του, αντί να θεωρεί δεδομένο ότι ο ένας πρέπει να αντέχει περισσότερο.


Η αντίσταση αυτή δεν αποδυναμώνει την οικογένεια.


Αντιθέτως, δημιουργεί μια οικογένεια μέσα στην οποία η φροντίδα, η προσωπική ταυτότητα και η αμοιβαία αναγνώριση συνυπάρχουν.



9. Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ψυχολογική υποστήριξη


Στην ψυχοθεραπεία και στη συμβουλευτική γονέων, συχνά εστιάζουμε στις δεξιότητες που χρειάζεται να αναπτύξει ένα άτομο.


Πώς θα διαχειριστεί το άγχος του; Πώς θα επικοινωνεί αποτελεσματικότερα; Πώς θα βάζει όρια;

Όλα αυτά έχουν αξία.


Ωστόσο, όταν εξετάζουμε τις δυσκολίες μιας μητέρας αποκλειστικά ως ατομικό ζήτημα, κινδυνεύουμε να παραβλέψουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο εμφανίζονται.


Δεν αρκεί πάντοτε να βοηθήσουμε μια γυναίκα να γίνει πιο ανθεκτική.


Μερικές φορές χρειάζεται να εξετάσουμε γιατί αναγκάζεται να είναι συνεχώς ανθεκτική.


Χρήσιμα ερωτήματα μπορούν να είναι:

  • «Ποιο κομμάτι του εαυτού σου αισθάνεσαι ότι έχει μείνει πίσω;»

  • «Τι φοβάσαι ότι θα συμβεί αν ζητήσεις περισσότερα;»

  • «Ποιες προσδοκίες έχεις για τον ρόλο της μητέρας και από πού τις έμαθες;»

  • «Τι χρειάζεται να αλλάξει στη σχέση σας, ώστε να μη νιώθεις ότι πρέπει να τα σηκώνεις όλα μόνη σου;»


Η ψυχολογική υποστήριξη δεν αφορά μόνο την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε και αντιδρούμε. Μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε ποια δεδομένα της ζωής μας έχουμε πάψει να αμφισβητούμε.



10. Μια μητέρα δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί για να μεγαλώσει καλά το παιδί της


Η κεντρική ιδέα του άρθρου είναι ότι η μητρότητα δεν χρειάζεται να συνεπάγεται την απώλεια της προσωπικής ταυτότητας.


Μπορούμε να αγαπάμε βαθιά τα παιδιά μας και να εξακολουθούμε να έχουμε προσωπικές επιθυμίες.


Μπορούμε να προσφέρουμε φροντίδα και να χρειαζόμαστε φροντίδα.


Μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις ευθύνες μας χωρίς να θεωρούμε ότι έχουμε την αποκλειστική ευθύνη για τη συναισθηματική και πρακτική λειτουργία ολόκληρης της οικογένειας.


Κυρίως, μπορούμε να αποδεχτούμε ότι η μητρότητα μάς αλλάζει χωρίς να πιστεύουμε ότι αυτή η αλλαγή απαιτεί να εγκαταλείψουμε όσα ήμασταν.


Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι μόνο:

«Είμαι αρκετά καλή μητέρα;»


Ίσως χρειάζεται να αναρωτηθούμε και:

«Μέσα σε όλα όσα προσπαθώ να είμαι για τους άλλους, υπάρχει ακόμη χώρος για τον άνθρωπο που είμαι εγώ;»


Αυτό το ερώτημα βρίσκεται στην καρδιά του άρθρου μου και της ευρύτερης δουλειάς μου με γονείς και ζευγάρια.


Γιατί μια οικογένεια δεν χρειάζεται απλώς ανθρώπους που εκπληρώνουν σωστά τους ρόλους τους.


Χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον, να συνδέονται ουσιαστικά και να συνεχίζουν να εξελίσσονται μαζί.



Το πρωτότυπο επιστημονικό άρθρο


Το παρόν κείμενο αποτελεί συνοπτική απόδοση των βασικών επιχειρημάτων του άρθρου μου:


Kaplani, M. (2026). From Motherhood as Role to Matrescence as Resistance: Reclaiming Identity, Desire, and Relational Agency After Birth. Journal of Mother Studies (JourMS), Issue 11.


Διαβάστε το πλήρες άρθρο στην αγγλική γλώσσα:



Comments


bottom of page